Bir söz vardır:

“Türkler asfaltı Almanlardan öğrendi, Almanlar yamayı Türklerden öğrendi.”

Ne kadar doğru bilinmez, belki de bir şehir efsanesidir. Ama Türkiye’de yolların hâlini gördükçe, insan bu sözün neden bu kadar yaygınlaştığını daha iyi anlıyor.

Aslında Türkiye’de değeri pek bilinmeyen ama hayati bir meslek var: Şehir plancılığı.

Şehir plancıları bir bakıma müneccim gibidir; şehirleri bugüne göre değil, geleceği öngörerek planlamak zorundadırlar. Zaten bu mesleğin akademik bir disiplin olmasının temel nedeni de budur.

Ancak uygulamada çok sevdiğimiz başka bir anlayış devreye girer:

“Kervan yolda düzülür.”

Ne yazık ki bu anlayış şehircilikte sıkça karşımıza çıkar. Önce yola çıkarız, sonra kervanı düzeltmeye çalışırız.

Çevre düzeni planı yaparız, ardından revizyon planı hazırlarız.

Neden?

Çünkü planlar daha hayata geçmeden revizyona ihtiyaç duyar.

Bir kap dolduktan sonra “yeter” demeyi bilmediğimiz için, taşan kabı değiştirmeyi tercih ederiz.

İşte yolların düzensizliği, yamalarla dolu olması, çökmeler ve kot tutmayan asfaltların temel nedeni de budur.

Şehir planlaması yukarıdan aşağıya doğru yapılır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı üst ölçekli planları hazırlar. Büyükşehir belediyeleri buna göre kentin genelini ilgilendiren planları yapar. İlçeler bu planlara uyumlu şekilde kendi üst ölçekli planlarını hazırlar ve en son ilçe belediyeleri uygulama planlarını oluşturur.

Bu planların tamamının birbiriyle uyumlu olması zorunludur.

Yeni imar alanları meclislerde onaylandıktan sonra uygulamaya geçer.

Yani bir arsa imarlıdır ama işlem görmediği sürece yalnızca arsadır.

Ne zaman ki yapılaşma başlar, işte o zaman süreç hızlanır.

Ancak imar sadece apartman dikmek değildir.

Yol, okul, ibadet alanı, sağlık tesisi, park ve yeşil alan gibi sosyal donatıları da kapsar. Bölgeye yerleşmesi öngörülen nüfus dikkate alınarak bu alanlar planlanır ve kademeli olarak hayata geçirilir.

Sorun da tam burada başlar.

Yeni yapılaşmaya açılan alanlarda önce binalar yükselir, ardından yaşam başlar.

Ama yaşam başlarken ortada ne yol vardır, ne park, ne okul.

“Olacak” denir.

Peki ne zaman?

Bölge yeterli doluluğa ulaştığında.

Çünkü sistem basittir:

Önce altyapı tamamlanır.

Aksi hâlde yapılan her asfalt, kamu zararı anlamına gelir.

İşte bu nedenle yollar hemen yapılmaz.

Altyapı tamamlanmadan dökülen asfalt, kısa sürede kazılır, bozulur, yama olur.

Bu süreç tamamlanana kadar o yolun çamurunu çekmek zorundasınız.

Ve evet, siz o evi alırken bunu bilerek alırsınız.

Sırf orada yaşam başladı diye belediyenin hemen asfalt dökmesini beklemek, şehircilik açısından doğru değildir.

Eğer bunu yapan varsa, sadece popülist bir yaklaşımla siyasi olarak hareket ediyor demektir.

Elbette bu, belediyelerin tamamen sorumluluktan azade olduğu anlamına gelmez.

 Vatandaşın en büyük tepkisi, belirsizliğe yöneliktir. Ne zaman yapılacağı, hangi aşamada olduğu açıkça anlatılmadığında, haklı bir beklenti içerisine girer…

Bu süreç içerisinde ne yapılabilir?

Mevcut yol, asfaltlanmadan yada parke taşı yapılmadan sağlıklı ve konforlu bir şekilde kullanılması için bir formül bulunmalı.

Ki, o formül de var elbette.

***

Şehircilik sabır işidir.

Plansız hız, kalıcı hizmet üretmez.

Doğru olan; hem altyapıyı tamamlamak hem de vatandaşa süreci şeffaf biçimde anlatmaktır.